Las Murckowski Katowice

Las Murckowski to rezerwat przyrody w południowej części Katowic, w dzielnicy Murcki. Chroni fragment kwaśnej buczyny niżowej z drzewami, których wiek sięga nawet 220 lat. Powierzchnia rezerwatu wynosi obecnie ponad 141 hektarów, co stanowi niewielką część rozległego kompleksu Lasów Murckowskich rozciągających się na terenie Katowic, Mysłowic i Tychów.

To jedno z niewielu miejsc w aglomeracji śląskiej, gdzie można zobaczyć fragment lasu o charakterze naturalnym, przypominającego dawną Puszczę Śląską. Spacer tutaj to odskok od miejskiego zgiełku, choć droga krajowa nr 86 dzieli rezerwat na trzy części.

Fragment dawnej Puszczy Śląskiej w granicach miasta

Rezerwat powstał w 1953 roku, początkowo chroniąc zaledwie 7 hektarów starych buków. To była naprawdę niewielka enklawa, ale wystarczająco cenna, by objąć ją ochroną. W 1989 roku obszar powiększono do ponad 100 hektarów, a ostatnia zmiana miała miejsce w grudniu 2022 roku, kiedy dodano kolejne 40 hektarów.

Dziś rezerwat składa się z trzech części. Najstarsza, zachodnia enklawa to niewielki fragment o powierzchni niecałych 8 hektarów. Część wschodnia zajmuje prawie 120 hektarów i rozciąga się na zboczach Wzgórza Wandy. Trzeci płat ma niespełna 15 hektarów. Wszystkie trzy oddziela droga Bielska – główna arteria prowadząca w kierunku Bielska-Białej.

Wokół rezerwatu wyznaczono otulinę o powierzchni ponad 256 hektarów, która stanowi dodatkową strefę ochronną dla tego cennego obszaru przyrodniczego.

Warto wiedzieć, że Las Murckowski to nie to samo co Lasy Murckowskie. Te drugie to ogromny kompleks leśny o powierzchni około 90 kilometrów kwadratowych, który historycznie należał do dóbr pszczyńskich. Rezerwat stanowi tylko jego niewielki fragment, ale właśnie ten najcenniejszy przyrodniczo.

Co rośnie w rezerwacie

Największą wartość stanowi kwaśna buczyna niżowa – zbiorowisko leśne, które różnicuje się na cztery warianty w zależności od składu runa. Dominują tutaj okazałe buki, niektóre mają ponad 150 lat, a najstarsze przekraczają wiek 200 lat. To drzewa o imponujących rozmiarach, tworzące gęste sklepienie koron.

Oprócz buków rosną tu dęby bezszypułkowe i szypułkowe, brzozy oraz sosny. W miejscach, gdzie przez korony drzew przebija się światło, pojawiają się krzewy: kruszyna, dziki bez czarny i bez koralowy. W runie najczęściej można spotkać śmiałek pogięty, narecznie krótkoostną, borówkę czarną i konwalijkę dwulistną. Charakterystycznym elementem jest też bluszcz pospolity oplątujący pnie starych drzew.

Teren rezerwatu to fragment Płaskowyżu Murckowskiego – obszaru zdominowanego przez wzniesienia porozcinane dolinami potoków. Położenie w południowo-wschodniej części Wyżyny Katowickiej sprawia, że krajobraz jest tu dość urozmaicony.

Szlaki i możliwości zwiedzania

Wstęp do rezerwatu jest bezpłatny i dostępny przez cały rok. Istnieje jednak jeden ważny warunek – poruszać się można wyłącznie po wyznaczonych szlakach. To ochrona dla wrażliwego ekosystemu buczyny, więc schodzenie z trasy jest zabronione.

Przez las prowadzą drogi leśne i fragmenty szlaków rowerowych, które są dobrze oznakowane. To głównie szersze drogi żwirowe, choć miejscami pojawiają się węższe ścieżki. Teren nadaje się zarówno do spacerów pieszych, jak i przejażdżek rowerowych. Trasy mają charakter rekreacyjny – bez dużych przewyższeń, choć trzeba liczyć się z niewielkimi podjazdami na zboczach wzgórz.

Przez Lasy Murckowskie przebiegają regionalne szlaki rowerowe, które łączą różne części tego rozległego kompleksu leśnego. Można je wykorzystać do dłuższych wycieczek poza sam rezerwat.

Na trasach spotkać można punkty związane z przemysłowym charakterem regionu – las sąsiaduje bezpośrednio z terenem kopalni Murcki. To ciekawe zestawienie: z jednej strony chroniona przyroda, z drugiej ślady górniczej działalności.

Dla kogo jest to miejsce

Las Murckowski sprawdzi się przede wszystkim jako cel krótkiego wypadu za miasto dla mieszkańców Katowic i okolic. Odległość od centrum sprawia, że można tu dotrzeć w kilkanaście minut samochodem lub komunikacją miejską.

To dobry wybór dla rodzin z dziećmi – trasy są łatwe, a spacer wśród starych drzew może być ciekawym doświadczeniem dla młodszych. Miłośnicy przyrody docenią możliwość obserwacji naturalnego lasu bukowego, który jest rzadkością w tak uprzemysłowionym regionie. Rowerzyści znajdą tu spokojne trasy do rekreacyjnych przejażdżek, choć nie należy oczekiwać ekstremalnych singletracków.

Biegacze również chętnie korzystają z leśnych dróg – nawierzchnia jest przyjazna dla stawów, a zaciszna atmosfera sprzyja treningom. W weekendy bywa tu więcej ludzi, ale kompleks jest na tyle rozległy, że łatwo znaleźć spokojniejsze zakątki.

Okolica i dodatkowe atrakcje

Niedaleko rezerwatu znajduje się ośrodek sportowo-wypoczynkowy „Wesoła Fala” ze zbiornikiem wodnym. Przez teren przepływa rzeka Przyrwa, która zasila zbiornik. To popularne miejsce wypoczynku dla mieszkańców dzielnicy Murcki.

Dolinka Murckowska to kolejny punkt, który warto odwiedzić podczas wyprawy w te okolice. Miejsce to wykorzystują spacerowicze, biegacze i rowerzyści jako bazę wypadową do eksploracji Lasów Murckowskich.

Warto też wiedzieć, że oprócz samego rezerwatu przyrody funkcjonuje zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Las Murckowski – Buczyna”, ustanowiony przez Radę Miasta Katowice w 2021 roku. To dodatkowa forma ochrony dla tego obszaru.

Ponad 200 buków w Lesie Murckowskim objęto specjalną ochroną dzięki wspólnym działaniom miasta Katowice i Lasów Państwowych. To efekt działań podjętych po kontrowersyjnej planowanej wycinki w 2021 roku.

Ile czasu przeznaczyć na wizytę

Spokojny spacer po głównych trasach rezerwatu zajmie około godziny do półtorej. Jeśli ktoś planuje dłuższą wycieczkę rowerową po całym kompleksie Lasów Murckowskich, warto zarezerwować 2-3 godziny.

Dla rodzin z małymi dziećmi wystarczy godzina – tyle wystarcza na krótki spacer i chwilę odpoczynku w lesie. Miłośnicy przyrody, którzy chcą spokojnie obserwować rośliny i ptaki, mogą spędzić tu nawet pół dnia.

Najlepszy czas na wizytę to wiosna, kiedy las budzi się do życia, oraz jesień, gdy buczyna prezentuje się w złotych barwach. Latem gęste sklepienie liści daje przyjemny cień, co czyni spacer komfortowym nawet w upalne dni. Zimą las ma swój specyficzny urok, choć trzeba liczyć się z błotnistymi odcinkami tras.

Jak dojechać i gdzie zaparkować

Rezerwat znajduje się w dzielnicy Murcki, w południowej części Katowic. Najłatwiej dotrzeć tu samochodem – z centrum Katowic to około 15-20 minut jazdy w kierunku Bielska-Białej drogą krajową nr 86 (ulica Bielska).

Parking można znaleźć przy ośrodku „Wesoła Fala” lub w pobliżu leśnych dróg prowadzących do rezerwatu. Nie ma wyznaczonych, płatnych parkingów turystycznych – zwykle parkuje się przy poboczu dróg dojazdowych.

Komunikacją miejską można dojechać autobusami linii miejskich obsługujących dzielnicę Murcki. Z przystanku do wejścia do lasu jest zazwyczaj kilka minut spaceru. Konkretne linie warto sprawdzić w aktualnym rozkładzie jazdy ZTM Katowice.

Dla rowerzystów to dobry cel wyprawy z centrum miasta – dystans około 10 kilometrów można pokonać w mniej niż godzinę, korzystając z dróg rowerowych prowadzących na południe Katowic.

Praktyczne informacje

Wstęp: bezpłatny
Godziny otwarcia: rezerwat dostępny całą dobę, przez cały rok
Czas zwiedzania: 1-3 godziny w zależności od trasy
Parking: bezpłatny, niestrzeżony przy drogach dojazdowych
Dostępność: szlaki piesze i rowerowe, poruszanie się wyłącznie po wyznaczonych trasach
Kontakt: Nadleśnictwo Katowice, ul. Kijowska 37b, tel. 32 25 25 141

W rezerwacie obowiązują standardowe zasady ochrony przyrody – zakaz śmiecenia, rozpalania ognisk, hałasowania i niszczenia roślinności. Ze względu na status rezerwatu przyrody nie wolno zbierać grzybów, owoców leśnych ani jakichkolwiek roślin.

Dla osób planujących wizytę warto zabrać wygodne obuwie – nawet na szerszych drogach leśnych mogą pojawić się kałuże i błoto, zwłaszcza po deszczu. Latem przyda się repelent na komary, a jesienią cieplejsza odzież, bo pod koronami starych buków bywa chłodniej niż na otwartej przestrzeni.