Park Pałacowy Świerklaniec

Park Pałacowy w Świerklańcu to 180 hektarów zieleni, stawów i zabytków w dolinie Brynicy, nieopodal Tarnowskich Gór. Pozostałość po magnackiej rezydencji rodu Henckel von Donnersmarck, która przez ponad trzy stulecia tworzyła tu swoje królestwo. Dziś można spacerowć alejkami wśród stuletich dębów, zobaczyć neogotycki kościół z mauzoleum, odrestaurowany Pałac Kawalera i fontannę sprowadzoną kiedyś z Paryża.

To miejsce na dłuższy spacer – nie da się go zwiedzić w pół godziny. Odległości między poszczególnymi punktami są spore, a park ma otwarty charakter z szerokimi polanami i grupami drzew. Warto przeznaczyć tu co najmniej dwie godziny, a jeśli ktoś lubi spokojne wędrówki – nawet pół dnia.

Historia parku i rodu Donnersmarcków

Pierwsze założenie parkowe powstało tu już w latach 1670-1680, kiedy Donnersmarccy objęli dobra świerklanieckie. Obok istniejącego wtedy zamku zaczęli tworzyć reprezentacyjną rezydencję. Park przetrwał w ich rękach aż do 1945 roku.

Prawdziwy rozkwit przyszedł w drugiej połowie XIX wieku. Hrabia Guido von Donnersmarck wybudował dla żony okazały pałac zwany „Małym Wersalem”. W 1865 roku berliński architekt Gustaw Mayer zaprojektował nowe założenie parkowe wzorowane na londyńskim Hyde Parku – z charakterystycznymi polanami, swobodnie rozmieszczonymi grupami drzew oraz rozbudowanym systemem wodnym. Powstała kompozycja krajobrazowa obejmująca około 5 kilometrów kwadratowych między Świerklańcem a Kozłową Górą, według koncepcji słynnego niemieckiego planisty Petera Josepha Lenne.

Osuszono mokradła, stworzono system kanałów i zbiorników retencyjnych. W przestrzeń wkomponowano rzeczki, kanały i stawy z kamiennymi mostkami. Specjalnie zaplanowane dywany kwiatowe tworzyły taras prowadzący z pałacu do przystani wodnej. Sprowadzono z Paryża żeliwny maszt i rzeźby. Cesarz Wilhelm II był pierwszym gościem Pałacu Kawalera zbudowanego około 1903 roku jako domek dla odwiedzających.

Pałac „Mały Wersal” i Stary Zamek spłonęły w 1945 roku, a ich ruiny rozebrano w latach 60. XX wieku. Ocalały jednak mniejsze obiekty: Pałac Kawalera, kościół z mauzoleum, rzeźby, fontanna, amfiteatr i kordegarda przy wejściu.

Co zobaczyć w Parku Świerklaniec

Centralną część zajmuje duży staw z fontanną i zabytkowym masztem. Wokół prowadzi asfaltowa ścieżka – dobra na spacer, rolki czy rower. Przy wodzie ustawiono ławki, a na wyspach i brzegach pływają kaczki, łabędzie, latem można spotkać czaplę. To punkt orientacyjny, od którego wygodnie zacząć zwiedzanie.

Pałac Kawalera to najważniejszy zachowany budynek – ładnie wyremontowany, okazyjnie dostępny do zwiedzania. W piwnicach mieści się mała kawiarnia. Warto zrobić zdjęcie przed rozpoczęciem spaceru, bo to najbardziej fotogeniczny obiekt w parku.

Kościół Dobrego Pasterza to kameralna neogotycka świątynia wzniesiona jako kościół pałacowy. Kunsztowna bryła łączy się przez neogotycki krużganek z Mauzoleum rodowym Donnersmarcków. Miejsce przypomina, że Świerklaniec był nie tylko miejscem wypoczynku, ale rozległą rezydencją z własnym zapleczem sakralnym.

Na terenie parku zachowały się też kopie XIX-wiecznych rzeźb nawiązujących do prac Emmanuela Frémieta. Dodają historycznego klimatu całemu założeniu. Jest też amfiteatr – dawna muszla koncertowa z początku XX wieku, baszta oraz ślady zaplecza ogrodniczego.

Pozostałości Starego Zamku i okolice zbiornika

W mniej uczęszczanej części parku można odnaleźć pozostałości Starego Zamku – pierwotnej warowni otoczonej fosą, która powstała tu w XIV lub XV wieku. Nie każdy wie, że to właśnie od niej zaczęła się historia tego miejsca. Trzeba poświęcić trochę czasu na dotarcie tam, ale dla miłośników historii to ciekawy punkt na trasie.

Na skraju parku znajduje się Jezioro Świerklaniec, nazywane również Zbiornikiem Kozłowa Góra – duży zbiornik zaporowy utworzony na rzece Brynicy. Jest bezpośrednie wyjście na brzeg, gdzie wydeptana ścieżka prowadzi wzdłuż wody. Przy zbiorniku działa przystań kajakowa.

Park ma też mniej oczywiste atrakcje jak wodospad skalny czy dawne ogrodnictwo. Rozległy teren sprawia, że warto korzystać z nawigacji w telefonie, żeby nie zgubić się między alejkami.

Dla kogo jest ten park

To miejsce dla każdego, kto lubi spokojne spacery w zieleni. Rodziny z dziećmi znajdą place zabaw i bezpieczne alejki, gdzie można jeździć na rowerze czy rolkach. Jest minizoo, budki z lodami, bezpłatne toalety. Latem na polanach rozkładają się piknikujący.

Miłośnicy historii docenią zachowane zabytki i możliwość wyobrażenia sobie, jak wyglądało to miejsce za czasów świetności rodu Donnersmarcków. Fotografie znajdą tu wiele ciekawych kadrów – od neogotyckich budowli po malownicze stawy z fontanną.

Wędkarze mają dostęp do stawów. Entuzjaści ptaków wodnych mogą obserwować ptactwo przy brzegach zbiorników. Park ma częściowo naturalny charakter roślinności, co tworzy mozaikę siedlisk – las, łąki, cieki wodne.

W ciepłe weekendy bywa tu tłoczno i parking przy głównym wejściu zapełnia się szybko. Lepiej wybrać się w dzień powszedni albo wcześnie rano.

Ile czasu potrzeba na zwiedzanie

Park ma około 2 kilometrów z jednego końca na drugi, ale alejki meandrują, więc łatwo przejść 4-5 kilometrów podczas pełnego zwiedzania. Szybki spacer wokół głównego stawu to minimum godzina. Jeśli ktoś chce zobaczyć wszystkie atrakcje – Pałac Kawalera, kościół z mauzoleum, ruiny Starego Zamku, dojść do zbiornika – powinien zaplanować 2-3 godziny.

Niektórzy spędzają tu pół dnia, łącząc spacer z piknikiem czy odpoczynkiem na ławce nad wodą. Szerokie alejki prowadzą częściowo wśród drzew, częściowo przez otwarte zielone przestrzenie, więc w słoneczne dni warto mieć nakrycie głowy.

Praktyczne informacje – dojazd, parking, godziny otwarcia

Park znajduje się w miejscowości Świerklaniec w powiecie tarnogórskim, niedaleko Tarnowskich Gór i Piekar Śląskich. Samochodem można dojechać bez problemu – za bramą główną jest parking płatny. Przed bramą znajduje się parking przy przystanku autobusowym, który w sezonie również bywa płatny. W weekendy znalezienie wolnego miejsca potrafi być wyzwaniem.

Komunikacją publiczną można dojechać z przesiadką w Katowicach. Z Katowic pod sam park kursuje komunikacja miejska – przystanek Świerklaniec Park znajduje się dosłownie kilka kroków od wejścia.

Park jest otwarty codziennie i wstęp jest bezpłatny. Pałac Kawalera można zwiedzać okazyjnie – warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą. W piwnicach pałacu działa kawiarnia.

Przy głównym wejściu stoi zabytkowa kordegarda, która obecnie mieści Urząd Stanu Cywilnego. To dobry punkt orientacyjny na początku wizyty. Alejki są szerokie i utwardzone, więc dostępne dla wózków dziecięcych i osób z ograniczoną mobilnością, przynajmniej w centralnej części parku.