Rezerwat Przyrody Ochojec Katowice

W południowej części Katowic, w dzielnicy Piotrowice-Ochojec, rozciąga się niemal 26-hektarowy rezerwat przyrody, który chroni coś naprawdę niezwykłego – najliczniejsze w Europie stanowisko liczydła górskiego poza terenami górskimi. To miejsce pokazuje, że nawet w sercu aglomeracji śląskiej natura potrafi zaskoczyć.

Rezerwat Ochojec to fragment Lasu Murckowskiego, rozległego kompleksu leśnego zajmującego sporą część południowych Katowic. Nazwa pochodzi od dzielnicy, w której się znajduje, a sam las zawdzięcza swoją nazwę Murcom – kolebce górnictwa węglowego na Górnym Śląsku.

Liczydło górskie – gwiazdor rezerwatu

Głównym powodem utworzenia rezerwatu w 1982 roku była ochrona liczydła górskiego – rośliny, która normalnie rośnie w Karpatach, Sudetach i Górach Świętokrzyskich. Tutaj, na Wyżynie Katowickiej, występuje w liczbie przekraczającej 500 osobników. To rekord w skali europejskiej dla stanowisk położonych poza górami.

Liczydło to wieloletnia bylina z rodziny liliowatych, która potrafi urosnąć nawet do metra wysokości. Charakterystyczną cechą jest zygzakowata łodyga z jajowatymi liśćmi ułożonymi skrętolegle. Jeśli traficie tu na przełomie maja i czerwca, zobaczycie białe dzwonkowate kwiaty wyrastające u nasady spodniej strony liści – dość nietypowe rozwiązanie w świecie roślin.

Pod koniec lata roślina prezentuje się jeszcze efektowniej. Dojrzewają wtedy intensywnie czerwone, kuliste jagody, które wyglądają jak małe koraliki zawieszone pod liśćmi. To właśnie wtedy liczydło jest najłatwiejsze do zauważenia podczas spaceru.

Najliczniej liczydło górskie rośnie w stuletnim drzewostanie olchowym, który tworzy idealne warunki dla tej górskiej rośliny – wilgotne, chłodne i zacienione środowisko.

Co jeszcze rośnie w rezerwacie

Liczydło to nie jedyny skarb tego miejsca. Na terenie rezerwatu naukowcy naliczyli ponad 200 gatunków roślin naczyniowych, z czego wiele objętych jest ochroną.

Do ciekawszych należy ciemiężyca zielona – okazała roślina z dużymi jajowatymi liśćmi i wiechowatymi kwiatostanami, która też zwykle rośnie w górach. Można tu też natknąć się na kokoryczę okółkową z wąskimi liśćmi zebranymi w okółki i drobnymi białymi kwiatami, kalinę koralową z charakterystycznymi czerwonymi owocami czy powszechnie znaną konwalię majową.

W bardziej wilgotnych partiach rezerwatu, tam gdzie teren przypomina torfowisko, rosną siedmiopalecznik błotny, bobrek trójlistkowy i tojeść bukietowa. To rośliny typowe dla miejsc podbagnionych, które znalazły tu swoje siedlisko dzięki niewielkiemu potokowi Ślepiotka przepływającemu przez rezerwat.

Różnorodność leśna

Rezerwat to mozaika różnych typów lasu. Największą powierzchnię zajmuje kontynentalny bór mieszany z dębem szypułkowym i sosną pospolitą – typowy dla tego regionu Polski. Spotkamy tu też łęg olchowo-jesionowy z olchą czarną oraz bagienny bór trzcinnikowy z sosną i świerkiem.

Ta różnorodność siedlisk sprawia, że podczas jednego spaceru można poczuć się jak w kilku różnych lasach. Gdzieniegdzie teren wznosi się do 300 metrów nad poziomem morza, w innych miejscach opada w okolice wilgotnych zagłębień.

Zwierzęta Lasu Murckowskiego

Choć rezerwat leży w granicach administracyjnych stolicy województwa śląskiego, żyje tu spora populacja większych ssaków. Sarny, dziki i daniele to stali mieszkańcy tego terenu. Nie każdy wie, że daniele – te eleganckie jelenie o charakterystycznych łopatowatych porożach – można spotkać tak blisko centrum dużego miasta.

Miłośnicy ptaków również znajdą tu coś dla siebie. W koronach drzew gnieżdżą się jastrzębie, można usłyszeć krakanie kruków, a w gęstwinach ukrywają się bażanty. To całkiem spora różnorodność jak na miejski rezerwat.

W 2009 roku na terenie rezerwatu po raz pierwszy w Polsce opisano nowy gatunek grzyba – dowód na to, że nawet dobrze zbadane tereny potrafią jeszcze zaskoczyć naukowców.

Jak zwiedzać rezerwat

Rezerwat jest dostępny zarówno dla pieszych, jak i rowerzystów. W pobliżu jego południowej granicy biegnie czarno znakowany Szlak Ochojski, który prowadzi przez tereny leśne od dawnej stacji PKP Katowice Ochojec aż do Lędzin. To wygodna trasa, która pozwala poznać nie tylko sam rezerwat, ale i cały Las Murckowski.

Warto pamiętać, że to rezerwat częściowy – oznacza to pewne ograniczenia w poruszaniu się, ale nie całkowity zakaz wstępu. Najlepiej trzymać się wyznaczonych szlaków i nie schodzić w głąb lasu, zwłaszcza w miejscach gdzie rośnie liczydło górskie.

Na spacer warto przeznaczyć około 2-3 godzin, choć jeśli ktoś lubi długie wędrówki po lesie, może połączyć wizytę w rezerwacie z większą wycieczką po Lesie Murckowskim. Teren jest w miarę płaski, więc nie wymaga specjalnego przygotowania fizycznego.

Dla kogo to miejsce

Rezerwat Ochojec to świetny cel wycieczki dla miłośników przyrody, którzy chcą zobaczyć coś nietypowego bez wyjeżdżania w góry. Rodziny z dziećmi znajdą tu spokojne miejsce na spacer z elementami edukacji przyrodniczej – dzieciaki mogą uczyć się rozpoznawać rośliny i ślady zwierząt.

Fotografia przyrodnicza? Jak najbardziej. Liczydło w okresie owocowania, grzyby jesienią, ptaki przez cały rok – jest co uwieczniać. Wiosną i latem las prezentuje się w pełnej zieleni, jesienią zachwyca kolorami, a zimą można zobaczyć ślady zwierząt na śniegu.

To też dobre miejsce dla biegaczy i osób lubiących nordic walking. Leśne ścieżki są przyjemne dla stóp, powietrze znacznie czystsze niż w centrum miasta, a otoczenie sprzyja relaksowi.

Praktyczne informacje

Wstęp: wolny, rezerwat dostępny przez cały rok

Godziny otwarcia: rezerwat jest dostępny o każdej porze, choć oczywiście najlepiej zwiedzać go w dzień

Dojazd: Rezerwat znajduje się w południowej części Katowic, w dzielnicy Piotrowice-Ochojec. Najłatwiej dojechać samochodem w okolice dawnej stacji PKP Katowice Ochojec, gdzie zaczyna się Szlak Ochojski. Można też skorzystać z komunikacji miejskiej – autobusy jadące w kierunku Ochojca wysadzą w okolicy wejścia na szlak. Dla rowerzystów to dobry punkt na mapie tras rowerowych po południowych Katowicach.

Parking: w okolicy są miejsca gdzie można zaparkować, choć nie ma dedykowanego parkingu przy rezerwacie

Czas zwiedzania: 2-3 godziny na spokojny spacer, dłużej jeśli planujecie większą wędrówkę po Lesie Murckowskim

Najlepszy czas na wizytę: koniec maja i czerwiec, gdy kwitnie liczydło górskie, oraz sierpień-wrzesień, gdy dojrzewają jego czerwone owoce. Wiosna i jesień to też najlepsze pory na obserwację ptaków i grzybów.

Co zabrać: wygodne buty do chodzenia po lesie, wodę, lornetkę jeśli lubicie obserwować ptaki, aparat fotograficzny. Latem przyda się repelent na komary – wilgotne partie lasu mogą być ich ulubionym miejscem.