Sztolnia Czarnego Pstrąga Tarnowskie Góry

Pod ziemią Tarnowskich Gór ukryty jest fragment XIX-wiecznej sztolni, którą można przepłynąć łodzią w całkowitej ciszy, otoczonym wilgotnymi ścianami wykutego w skale tunelu. Sztolnia Czarnego Pstrąga to 600 metrów podziemnej trasy, gdzie przewodnik odpycha łódź od ścian wąskiego korytarza, a temperatura przez cały rok nie przekracza 10 stopni. To nie jest typowe muzeum – tu faktycznie wchodzi się do środka XIX-wiecznego dzieła inżynierii górniczej, które nadal odprowadza wodę z dawnych kopalń.

Miejsce trafiło na listę UNESCO w 2017 roku. Nie bez powodu – takich podziemnych tras turystycznych z rejsem łodzią jest w Polsce zaledwie kilka.

Podziemny spływ łodzią przez sztolnię odwadniającą

Cała wycieczka zaczyna się od zejścia w dół jednym z dwóch szybów – Sylwester albo Ewa. Pierwszy sięga 30 metrów w głąb, drugi 20. Trasa przebiega ruchem wahadłowym, więc raz schodzi się jednym szybem i kończy drugim, a przy następnej turze odwrotnie.

Na dole czeka kilkuosobowa łódź i przewodnik. Nie ma tu silników ani wioseł – przewodnik odpycha się od ścian tunelu, prowadząc łódź przez ciemny korytarz wykuty w skale. Woda jest spokojna, głęboka na tyle, że łódź swobodnie płynie, ale nie na tyle, żeby budzić jakiekolwiek obawy. Dzieci zazwyczaj siedzą zafascynowane, dorośli też – bo atmosfera jest naprawdę wyjątkowa.

Przewodnik opowiada o historii kopalni, o tym jak powstawała sztolnia i dlaczego była tak istotna dla całego górniczego kompleksu. Można zadawać pytania. Czas płynie szybko – cała wycieczka trwa około godziny, z czego sporą część stanowi właśnie ten podziemny rejs.

Nazwa „Czarny Pstrąg” pochodzi z czasów, gdy sztolnię ponownie odkryto i udostępniono turystom. W słabym świetle lamp górniczych napotkane tu pstrągi wydawały się czarne, choć w rzeczywistości miały naturalny kolor.

Historia kopalni Fryderyk i system odwadniania

Sztolnia Czarnego Pstrąga to fragment znacznie większego systemu – Głębokiej Sztolni Fryderyk, która w pełnej rozbudowie osiągnęła długość niemal 17 kilometrów. Powstała w latach 1821-1834 i była odpowiedzią na główny problem ówczesnego górnictwa: wodę.

Kopalnia Fryderyk, założona w 1784 roku, wydobywała rudę ołowiu i srebra. Im głębiej sięgano, tym więcej wody napływało do wyrobisk. Początkowo używano kieratów konnych, później maszyn parowych, ale to generowało ogromne koszty. Sztolnia odwadniająca rozwiązała problem w prosty i genialny sposób – woda spływała grawitacyjnie przez wykuty w skale tunel, bez potrzeby pompowania.

System działa do dziś. Woda z podziemi wypływa na powierzchnię przez Bramę Gwarków w Zbrosławicach, następnie łączy się z rzeką Dramą i ostatecznie trafia do Bałtyku. To żywy zabytek techniki, nie tylko eksponat.

Obiekt światowego dziedzictwa UNESCO

W lipcu 2017 roku, podczas sesji Komitetu Światowego Dziedzictwa w Krakowie, Sztolnia Czarnego Pstrąga wraz z Zabytkową Kopalnią Srebra i około 20 innymi obiektami pokopalnianymi z regionu trafiła na listę UNESCO. To pierwszy i jak dotąd jedyny taki wpis z całego Śląska.

Lista UNESCO obejmuje miejsca o „wyjątkowej powszechnej wartości” dla ludzkości – obok tarnogórskich obiektów znajdują się tam Wawel, Wieliczka, Taj Mahal czy Wielki Mur Chiński. Dla Tarnowskich Gór to ogromne wyróżnienie, ale też potwierdzenie, że miejscowy system górniczo-odwadniający był naprawdę czymś wyjątkowym w skali światowej.

Przed II wojną światową Głęboka Sztolnia Fryderyk była przecięta granicą państwową – część należała do Polski, część do Niemiec. Woda jednak płynęła bez względu na polityczne podziały.

Dla kogo to miejsce – rodziny z dziećmi mile widziane

Sztolnia sprawdza się świetnie jako wycieczka rodzinna. Dzieci od około 5-6 lat zazwyczaj są już na tyle duże, żeby docenić przygodę i nie nudzić się podczas godzinnej wycieczki. Młodsze mogą mieć problem z dłuższym siedzeniem w jednym miejscu, choć sam rejs łodzią zwykle ich fascynuje.

Trzeba jednak pamiętać o kilku rzeczach. Po pierwsze – temperatura. 10 stopni Celsjusza to sporo mniej niż na powierzchni, nawet latem. Bluza lub kurtka to absolutna podstawa, zimą warto mieć czapkę. Po drugie – wilgoć. Ściany są mokre, z sufitu czasem kapie, więc nie jest to miejsce na eleganckie ubrania czy obuwie, które źle znosi wodę.

Obiekt jest dostosowany dla osób z niepełnosprawnościami – są podjazdy dla wózków i toalety przystosowane. Warto jednak wcześniej skontaktować się z obsługą, żeby upewnić się co do szczegółów dostępności.

Park Repecki i Zabytkowa Kopalnia Srebra w okolicy

Sztolnia Czarnego Pstrąga znajduje się na terenie Parku Repeckiego przy ulicy Repeckiej. To zielony teren, przyjemny na spacer przed lub po zwiedzaniu. W okolicy jest też parking, więc dojazd samochodem nie sprawia problemów.

Warto wiedzieć, że Sztolnia Czarnego Pstrąga i Zabytkowa Kopalnia Srebra to dwa osobne obiekty z osobnymi wejściami w różnych miejscach miasta. Kopalnia Srebra pokazuje górnicze chodniki, gdzie wydobywano rudę – to bardziej klasyczne zwiedzanie korytarzy z przewodnikiem. Sztolnia natomiast to rejs łodzią przez tunel odwadniający. Oba miejsca uzupełniają się, ale można zwiedzić jedno bez drugiego.

Jeśli ktoś planuje zobaczyć oba obiekty w jeden dzień, warto sprawdzić godziny wycieczek i zarezerwować bilety z wyprzedzeniem, szczególnie w weekendy i wakacje.

Sztolnia została otwarta dla turystów we wrześniu 1957 roku, podczas pierwszych obchodów Tarnogórskich Dni Gwarków. Od tego czasu przepłynęły przez nią setki tysięcy osób z całego świata.

Praktyczne informacje – ceny, godziny, dojazd

Godziny otwarcia: Obiekt jest czynny codziennie w godzinach 10:00-16:00. W okresie od listopada do marca zwiedzanie odbywa się w ograniczonych godzinach – w weekendy o 12:00 i 13:00, w dni powszednie o 12:00. Od kwietnia do maja wycieczki odbywają się o 11:00, 12:00, 13:00, 14:00 i 15:00, głównie w weekendy i święta. Latem i w sezonie turystycznym częstotliwość wycieczek jest większa.

Sztolnia jest nieczynna 1 stycznia, w pierwszy dzień Wielkanocy, 1 listopada oraz 25-26 i 31 grudnia.

Czas zwiedzania: Około godziny z przewodnikiem. Warto przyjść kilka minut wcześniej, żeby zdążyć załatwić formalności i przygotować się do zejścia.

Ceny biletów: Aktualne ceny najlepiej sprawdzić na stronie obiektu lub profilu na Facebooku (Sztolnia Czarnego Pstrąga), ponieważ mogą się zmieniać w zależności od sezonu i rodzaju biletu (normalny, ulgowy, rodzinny).

Dojazd: Sztolnia znajduje się przy ulicy Repeckiej w Tarnowskich Górach (kod pocztowy 42-600). Dojazd samochodem jest prosty – w okolicy jest parking. Dla osób korzystających z komunikacji publicznej: Tarnowskie Góry mają połączenia autobusowe i kolejowe z większymi miastami regionu, w tym z Katowicami. Z dworca do sztolni można dojść pieszo (około 15-20 minut) lub dojechać lokalnym autobusem.

Co zabrać: Ciepłe okrycie (bluza, kurtka), wygodne obuwie, które może się zamoczyć. Nie ma potrzeby zabierania latarki – oświetlenie jest zapewnione.

Rezerwacje: Zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem w wyznaczonych godzinach. W sezonie letnim i w weekendy warto rezerwować miejsca z wyprzedzeniem, szczególnie dla większych grup.