Park Tiele-Wincklerów w Bytomiu

W bytomskich Miechowicach, między blokami a ogródkami działkowymi, rozciąga się niemal 14 hektarów zieleni z historią sięgającą początku XIX wieku. Park Tiele-Wincklerów to najstarsze założenie parkowe na terenie dzisiejszego Bytomia – miejsce, które przez ponad sto lat było prywatnym ogrodem arystokratycznej rodziny, a dziś służy wszystkim chętnym do spacerów pod koronami stuletniej buczyny. Obok pozostałości pałacu, który wysadzili w powietrze saperzy w sylwestra 1954 roku, rośnie platan o obwodzie prawie 6 metrów, noszący dumne imię Jana III Sobieskiego.

Historia parku – od prywatnego ogrodu do miejskiej zieleni

Wszystko zaczęło się w pierwszej połowie XIX wieku, kiedy kupiec Ignacy Domes postanowił stworzyć przy swoim pałacu reprezentacyjny ogród. W latach 1840-1850 połączono go z przyległym lasem grądowym, tworząc rozległy park w stylu angielskim – naturalny, z malowniczymi alejkami i egzotycznymi drzewami między rodzimymi bukami i dębami.

Ród Tiele-Wincklerów, który przejął majątek, dbał o park z pietyzmem. Przy jednej z głównych dróg zasadzono dziewięć dębów – po jednym na narodziny każdego dziecka Waleski i Huberta von Tiele-Wincklerów. Kilka z tych dębów przetrwało do dziś, choć nie wszystkie. W 1906 roku pałac wraz z parkiem przejęła spółka Preussengrube AG, która przeznaczyła rezydencję na siedzibę dyrekcji i mieszkania dla kadry zarządzającej. W 1925 roku hrabia Claus von Tiele-Winckler, wnuk Huberta, sprzedał całość spółce.

Dla mieszkańców park stał się dostępny dopiero w 1938 roku, kiedy zarząd przejęło miasto Bytom. Wcześniej przez ponad sto lat był to teren prywatny, zamknięty dla postronnych.

Na terenie dzisiejszego parku od XVII wieku do 1853 roku stał murowany kościółek św. Krzyża – jeden z najstarszych sakralnych obiektów w okolicy.

Tragiczny los pałacu i powojenne przekształcenia

Koniec II wojny światowej przyniósł katastrofę. W styczniu 1945 roku, po wkroczeniu wojsk radzieckich, pałac został rozgrabiony i częściowo spalony. Kolejny pożar w lipcu tego samego roku dokończył dzieła zniszczenia. W nadającej się jeszcze do użytku części mieściły się biura Państwowego Gospodarstwa Rolnego, ale to nie trwało długo.

W noc sylwestrową z 1954 na 1955 rok saperzy Ludowego Wojska Polskiego wysadzili w powietrze znaczną część budynku. Do dziś przetrwał jedynie fragment zachodniego skrzydła – zaledwie około 10 procent dawnej kubatury. Te pozostałości przeszły rewaloryzację w 2021 roku – inwestycja warta ponad 11,6 miliona złotych przywróciła ruinom dawny blask i otworzyła je dla zwiedzających.

Sam park również się zmienił. Układ alejek został przekształcony, północną część oddzielono i zabudowano. Mimo tych zmian zachował charakter otwartej kompozycji krajobrazowej, a przede wszystkim – przetrwał cenny starodrzew.

Co rośnie w parku – botaniczna różnorodność

Dziś park porasta ponad stuletnia buczyna, prześwietlona na tyle, że pod koronami drzew wykształciły się naturalne odnowienia bukowe. To żywy organizm, który sam się regeneruje.

Wśród 53 gatunków drzew i krzewów znajdziemy zarówno rodzime gatunki – klony, jawory, dęby, lipy – jak i egzotyczne okazy sprowadzone jeszcze w XIX wieku. Rosną tu dęby czerwone i burgundzkie, katalpy wielokwiatowe i żółtokwiatowe, miłorząb japoński oraz sosny wejmutki. To właśnie te nietypowe dla polskich lasów gatunki nadają parkowi wyjątkowy charakter, szczególnie jesienią, kiedy liście przybierają spektakularne barwy.

Platan klonolistny rosnący obok ruin pałacu ma obwód pnia około 580 centymetrów i wiek szacowany na ponad 200 lat. Nosi imię Jana III Sobieskiego i od 1973 roku jest pomnikiem przyrody.

Ten konkretny platan to prawdziwy gigant – trzeba kilku osób, żeby objąć jego pień. Stoi tam od czasów, gdy Bytom był jeszcze małym miasteczkiem na pograniczu Śląska.

Dla kogo jest ten park

Park Tiele-Wincklerów to przede wszystkim miejsce na spokojny spacer z dala od miejskiego zgiełku. Nie ma tu placu zabaw ani siłowni zewnętrznej – to nie park do aktywnego spędzania czasu, ale do odpoczynku pod drzewami. Rodziny z małymi dziećmi znajdą tu przestrzeń do biegania po trawie i zbierania kasztanów jesienią, ale nie należy liczyć na infrastrukturę rozrywkową.

Miłośnicy historii docenią kontekst miejsca i możliwość zobaczenia odnowionych fragmentów pałacu. Fotografom park oferuje świetne kadry o każdej porze roku – kremowa elewacja pałacowych ruin na tle zieleni wiosną i latem, kolorowe liście jesienią, surowa zimowa sceneria.

Dla mieszkańców Miechowic to po prostu najbliższa zieleń – miejsce na poranny jogging albo popołudniowy spacer z psem. Park ma prostokątny kształt i dość przejrzysty układ alejek, więc trudno się zgubić.

Zmiana nazwy i współczesność

Przez dziesięciolecia park funkcjonował pod nazwą Park Ludowy. Dopiero w lutym 2024 roku, po petycji mieszkańców poppartej przez 326 osób, radni Rady Miejskiej jednogłośnie zdecydowali o przywróceniu historycznej nazwy – Park Tiele-Wincklerów. To gest pamięci wobec rodziny, która przez ponad sto lat kształtowała ten teren.

W ostatnich latach park przeszedł spore zmiany. Oprócz rewaloryzacji zespołu pałacowego, która zakończyła się w 2021 roku, przeprowadzono również prace porządkowe w samym parku. Miejsce ożyło – organizowane są tu wydarzenia kulturalne, koncerty, wystawy. Jednocześnie zachował swój kameralny, nieco nostalgiczny charakter.

Informacje praktyczne – godziny, ceny, dojazd

Wstęp do parku jest bezpłatny i dostępny o każdej porze. To miejski park publiczny bez ogrodzeń i bramek, więc można przyjść tu rano, w południe czy wieczorem – w zależności od pory roku i własnych preferencji.

Zwiedzanie odnowionej części pałacu wymaga sprawdzenia aktualnych godzin otwarcia – w budynku odbywają się wydarzenia kulturalne, wystawy i uroczystości, więc dostępność bywa zmienna. Najlepiej przed wizytą zajrzeć na stronę Miasta Bytom lub zadzwonić do Miejskiego Zarządu Dróg i Mostów w Bytomiu, który odpowiada za zarządzanie parkiem.

Jak dojechać: Park znajduje się w dzielnicy Miechowice, pomiędzy ulicami Racjonalizatorów, Frenzla i Dzierzonia. Dojazd komunikacją miejską – linie autobusowe docierają w pobliże parku, najbliższe przystanki to te obsługujące Miechowice. Samochodem – można zaparkować przy ulicach wokół parku, choć miejsca bywają ograniczone w weekendy.

Ile czasu przeznaczyć: Na spokojny spacer po parku wystarczy godzina. Jeśli chce się obejrzeć również wnętrza pałacu (gdy są dostępne) i poczytać tablice informacyjne, warto zarezerwować półtorej do dwóch godzin.

W latach 40. XX wieku w parku znajdowały się drewniane altany i korty tenisowe, a w drugiej połowie stulecia – muszla koncertowa i kąpielisko dla dzieci. Dziś po tych obiektach nie ma już śladu.

Park wpisany jest do rejestru zabytków od 1995 roku, co gwarantuje ochronę konserwatorską i dbałość o zachowanie jego historycznego charakteru. To nie tylko miejsce rekreacji, ale też żywy pomnik historii Bytomia i Śląska – świadectwo czasów, gdy region kształtowały arystokratyczne rody i przemysłowe fortuny.